“Benim sigara yapıp satma hakkıma karışamazsınız!”

Birçok ülkede böyle diyemiyorsunuz artık.  Sigara satışları aşırı kısıtlanmış durumda.  Örneğin Avustralya, Kanada, Norveç, İngiltere, Fransa gibi ülkelerde sigara paketlerinin üstünde ölümü, hastalıkları, yetersizlikleri ifade eden korkutucu resimler ve yazılar var.  Türkiye’de de.  Sigara imalatçıları büyük bir hırsla bu gidişe karşı çıktılar.  Ama başarılı olamadılar.  Şimdilerde satışlarını korumak için Afrika ülkelerine saldırmaktalar.  Çirkin bir biçimde.

British American Tobacco ve diğer çokuluslu sigara firmaları Afrika’da dava üstüne dava açıyorlar, hükümetlere türlü yollarla yükleniyorlar.  Sigara paketlerinin üstüne uyarı yazısının yazılmaması, resim konulmaması için.  Sigara ticaretine sınırlama gelmemesi için.  Ya da sigara satışlarına uygulanan vergiler arttırılmasın diye.

Hedefteki ülkeler bir hayli fazla: Kenya, Uganda, Togo, Gabon, Burkina Faso, Kongo, Etiyopya, Namibia…

Mahkemelere verdikleri dilekçelerde, cumhurbaşkanlarına ve başbakanlara sundukları yazılarda (yani artık ulusal arşivlere girmiş resmî belgelerde) kullandıkları bazı ifadelere göz atalım.  Sigara satışını düzenleme ve paketlere uyarı koyma girişimlerine karşı, bakın nasıl karşı çıkmışlar?

  • Sigara Kontrolü Yasası tutarsızdır, yasalara aykırıdır. Anayasaya da aykırıdır.
  • Uluslararası antlaşmaların önüne konmuş haksız bir engeldir.
  • Çok kaprisli bir vergi bindiriyorsunuz.
  • Ülkenin ekonomisinde ciddi yaralar yaratacaksınız.
  • Ekonomik riskin yanında toplumsal yaşam da zarar görecek.
  • Dünya Ticaret Örgütü’nün kurallarına uymanız gerekiyor.
  • Bu politika sigara satışı yapan dükkân sahiplerini zor durumda bırakacak.
  • Bu tür önlemlerin sigara kullanımını azalttığı yolunda hiçbir bilimsel veri yok.
  • Sonuçta kaçakçılığı teşvik etmiş olacaksınız.
  • Ülkenizin ekonomisi faaliyetimizden çok yarar gördü. Çünkü 1.700 kişilik istihdam sağlandı.  Bu olgu fakirliği azaltmada ve gelir düzeyinin artmasında yararlı oldu.
  • 210 kişiyi çalıştırdığımız birimi kapatmak zorunda kalacağız.
  • 21 yaşından küçüklerin sigara içmesini yasaklamak mantıki değil. Bu sınırı 18’e indirmek gerekir.  Ne de olsa, 18 yaşındaki genç kendi kararlarını kendi alabilecek yetenektedir.

Ne oluyor?  Bu aşırı itirazların gerekçesi ne?  Bunu tam anlamıyla kavrayabilmek için Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) sağladığı bazı bilgilere göz atalım.  WHO’nun veri bankasındaki bir bölüm sigara kullanımı eğilimlerini yansıtıyor.  Ülke yönetimlerinin sağladığı resmi rakamlara dayanarak.  (Bu veri tabanına buradan ulaşabilirsiniz.)  Bakın, birkaç ülkede nüfusun yüzde kaçı sigara kullanmakta?  Ve beş yıl içinde kullanım nasıl değişmiş?  2010’da ve 2015’te.  (Aşağıda “E” erkekleri, “K” ise kadınları belirtiyor.)

  • Fransa: (2010) E= %32,1 / K= %26,2 – (2015) E= %29,8 / K= %25,6
  • Almanya: (2010) E= %34,3 / K= %29,0 – (2015) E= %32,4 / K= %28,3
  • İtalya: (2010) E= %29,7 / K= %19,8 – (2015) E= %28,3 / K= %19,7
  • ABD: (2010) E= %22,0 / K= %19,5 – (2015) E= %17,3 / K= %15,0

Bir de Türkiye’nin durumuna bakalım.

  • Türkiye: (2010) E= %45,0 / K= %14,4 – (2015) E= %39,5 / K= %12,4

Demek ki, yavaş da olsa sigara kullanımını bırakma eğilimi var bazı ülkelerde.  Bir de birkaç Afrika ülkesine göz atalım.

  • Kongo: (2010) E= %26,4 / K= %1,7 – (2015) E= %43,2 / K= %1,7
  • Burundi: (2010) E= %31,1 / K= %5,5 – (2015) E= %36,0 / K= %4,5
  • Kenya: (2010) E= %26,3 / K= %2,4 – (2015) E= %24,6 / K= %2,1
  • Uganda: (2010) E= %19,3 / K= %3,4 – (2015) E= %16,4 / K= %2,9

Bu veriler bazı ipuçları sunuyor.  Şöyle ki:

  • Afrika ülkelerinde sigara kullanımı düşük.
  • Ama çaba gösterilirse (örneğin Kenya’da olduğu gibi) satışlar patlayabiliyor.
  • Kadınlar daha alışmamışlar sigaraya. Bunda bir potansiyel var.
  • Öte yandan Afrika’nın hızla gelişeceği, tüketim gücünün yükseleceği biliniyor.
  • Nüfus da hızla artacak. Bu da biliniyor.
  • Demek ki, sigara satışları hızla artabilir ve gelişmiş ülkelerin düzeyine varabilir.

Şu anda Afrika’da 77 milyon kişinin sigara kullandığı hesaplanıyor.  Bu sayının 2030’da 90 milyona ulaşacağı tahmin ediliyor.  Ancak firmaların yaklaşımının bambaşka bir hedefi daha var: çocuklar ve gençler.  Bazı Afrika ülkelerinde okula (hatta ilkokula) giden çocukların karşısına fındık fıstık, kurabiye, içecek satan birtakım adamların dikildiği, bu arada tek tek sigara da sattıkları biliniyor.

WHO’nun veri tabanı bazı ülkelerde çocukların ne oranda sigara içtiğini de veriyor.  Örnekler aşağıda.  Hem Afrika’dan, hem de diğer ülkelerden.  Ancak not etmek gerekir ki, buradaki değerler 13-15 yaş arasındaki çocukların eğilimini yansıtıyor.  (Gene “E” erkek çocukları, “K” ise kız çocukları belirtiyor.)

  • Kenya: (2010) E= %14,2 / K= %11,4 – (2015) E= %12,8 / K= %6,7
  • Uganda: (2010) E= %17,3 / K= %15,3 – (2015) E= %19,3 / K= %15,8
  • İtalya: (2010) E= %19,4 / K= %21,6 – (2015) E= %20,6 / K= %26,3
  • ABD: (2010) E= %15,4 / K= %11,1 – (2015) E= %12,4 / K= %10,0
  • Türkiye: (2010) E= %14,4 / K= %7,4 – (2015) E= %20,3 / K= %12,8

WHO 2004’de 164 ülkenin katılıp imzaladığı sigara kontrolü antlaşmasını yürürlüğe koymuştu.  Bunu Afrika ülkeleri de imzalamışlardı, ama tam anlamıyla yürürlüğe koyamadılar.  Bunda idari zayıflıklar rol oynadığı gibi, firmaların politikacı kesimi üzerinde kurduğu çeşitli baskılar da etkili oluyor.  Böyle olunca (WHO kayıtlarına göre) her yıl 7 milyon kişinin ölümüne neden olan sigara imparatorluğu devam ediyor ve müşteri yitirir gibi olduğu bölgelerden çekilerek Afrika’ya yöneliyor.

Atila Alpöge, Ekogazete, 15.7.2017 / Yararlanılan kaynak:  Sarah Boseley, The Guardian, 13.7.2017

Reklamlar
Bu yazı Sağlık - Beslenme içinde yayınlandı ve olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s