“Bu yaz ne kadar da sıcak geçti” mi dediniz?

Üç ay boyunca kan ter içinde mi kaldınız? Ekim ayı bile eskisine göre daha mı sıcak geçti?  Öyleyse bu sıcakların normal olacağı günleri düşünün.  Uzmanlar bu gelişmenin arkasında “El Niño” efendinin olduğunu söylüyorlar; bundan böyle kendini daha fazla hissettireceğini belirtiyorlar.  Yepyeni sorunlar getirerek.  El Niño dünyanın öbür ucundaki bir olay, ama tokadını bizlere de atıyor.

Nedir El Niño? Basit deyimiyle, bir okyanus/atmosfer olayı.  Pasifik Denizinin ekvator bölgesinde sular aşırı ısınıyor.  Hatta ‘akıl almaz ölçüde, çok fazla aşırı’ demek daha doğru.  Isınınca da yeryüzünün tamamı etkileniyor.

Bu olay belli sürelerle ortaya çıkıyor. Uzmanlar o bölgedeki yüzeysel suların 0,5C ısındığını saptadıkları zaman “Aman, El Niño geliyor!” diye haber salıyorlar ortalığa.  Bir kez, 1997-1998’de bu artış 3C’yi bulmuş.  Bulmuş da, tetiklediği açlık ve susuzluk gibi olaylar dizisinden 23.000 kişi ölmüş.  Çünkü genelde yağışlı yerlerde çarpıcı bir kuraklık yaratıyor;  kuru iklimli yerlerde ise ani sel baskınları.  Bununla da kalmıyor, ağırlığını başka bölgelere de koyuyor.  Örneğin, bizim buralara.

Olayın nasıl ve niye ortaya çıktığı anlaşılmış değil. Bir muamma.  Normal koşullarda okyanusun üst katmanlarındaki sıcaklık Asya kıyılarına yakın oluyor.  Bu olgu o taraflara, örneğin, ünlü Musonları getiriyor;  çılgın rüzgâr esintileri ve gök delinmiş gibi yağışlar.

EL NINO 1

Sonra ne oluyorsa oluyor, olay tersine dönüyor: Yüzeysel sularda aşırı bir ısınma…  Rüzgârın tersine dönmesi…  Güney Doğu Asya’da aşırı, öldürücü kuraklık…  Amerika kıtasında bitmek bilmeyen yağışlar.  Bölge bölge de kuraklık.  Her iki yönde de yaşam alışılmış dengesini yitiriyor.

EL NINO 2

2015’in El Niño’suna “Godzilla” adı takılmış. Bir anımsatma yapalım.  Önce Japon (1954’te), sonra da Hollywood filmlerinde çok ünlü olmuş, tekrar tekrar perdeye getirilmiş bir canavarın adı bu.  Denizden çıkıyor;  boyu bazen 100 metreyi buluyor ve her şeyi parçalayıp yıkıyor, yok ediyor.  Bugünün canavarı da vuruyor, kötü biçimde.  Örneğin, Guatemala’da görülmemiş bir kuraklık var.  Ekinler sıcaktan kavrulmuş durumda.  Milyonlarca insan yiyecek bulamıyor.  Hastaneler ölüm döşeğindeki çocuklarla dolu.  Üstelik içme suyu kıtlığı var.  Durum okyanustaki adaların çoğunda aynı.  Fotoğrafta kavrulmuş ekinler görülüyor.

EL NUNONUN ETKİSİ

Endonezya’da hudutsuz orman yangınları var. Bunun başka bir anlamı, o yangınların göğe saldığı tonlarca CO2.  (Paris’te sera gazı salımını kontrol etmek mi görüşülecek?  Kim neyi kontrol ediyor bu koşullarda?)  Öte yandan bildiğiniz gibi azgın bir kasırga Meksika kıyılarını perişan etti bu yıl.

Kaliforniya da çok endişeli. Çok aşırı yağışların bölgeyi basacağı tahmin ediliyor.  Geçenlerde birden patlayan bir yağmur yarım saat içinde 5 santim yüksekliğinde su bırakmış.  Tabii bunda bir gariplik var;  çünkü Kaliforniya birkaç yıldan beri kuraklıktan kırılıyordu.  Hatta su kullanımı kısıtlanmıştı.  Şimdiki azgın yağmurlar hiç işe yaramıyor;  çünkü yarattıkları seller çok şeyi harap ediyor ve ayrıca su hemen akıp gidiyor, okyanusa karışıyor.  Toprak altına sızıp ilerisi için depolama yapma fırsatı da yaratmıyor.

Son bir örnek Şili’den. Bu ülkede çok geniş bir çöl alanı var. El Niño’nun getirdiği yoğun yağmur çölde çiçeklenme, yeşillenme yaratmış.  Aşağıdaki fotoğrafta görüldüğü gibi.

ŞİLİ - ÇÖL

Daha önce de dediğimiz gibi, atmosferdeki bu devasa dengesizlik her yeri vuruyor. Aşağıdaki haritada El Niño’nun derece derece etkilediği alanları görebilirsiniz.  Koyu kırmızıdan (32 derece) koyu maviye (0 derece) uzanarak.  Bu haritayı haftalık olarak NOAA (National Oceanic and Atmospheric Administration) üretiyor ve El Niño ile ilgili internet sitesinde sergiliyor.  Bunda Türkiye aşağı yukarı 23-25 derecelik bir kuşakta yer almış.

EL NINO

Atila Alpöge, Ekogazete, 14.11.2015 /  Kaynaklar:  Ben Doherty, The Guardian, 12.10.2015 – Damian Carrington, The Guardian, 5.3.2015 – Corine Lesnes, Le Monde, 20.10.2015 – Katy Watson, BBC, 19.10.2015 – Deborah Lawrence, The Guardian, 16.10.2015. [Bu yazıya bloğunuzda ya da sitenizde yer vermek istiyorsanız, yandaki bilgileri de (yazarı ve kaynakları) oldukları gibi taşımayı lütfen unutmayın.]

 

Reklamlar
Bu yazı Uncategorized içinde yayınlandı. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s