Ekolojinin müzikte de yeri var

İki hafta önce “Ekolojinin sinemada da yeri var” deyip değerli bir sinemacıyı, güzel bir insanı selamlamıştık:  Miyazaki.  Üstelik mutlulukla, güler yüzle.  Son filmi bütün dünyada gösterime girmek üzereydi.  Türkiye’de de izlenecekti.  Ama şimdi yaşlı gözlerle başka bir kişiye, muhteşem bir insana “Güle güle!  İyi ki vardın!” diyoruz.  Müzik alanında mucizeler yaratmış Amerikalı birine:  Pete Seeger.

Onu 27 Ocak’ta yitirdik.  Kimdi Pete Seeger?  Niye müzikseverler, doğaseverler,  barışseverler için önemliydi?

PETE GİRİŞ RESMİ

Pete Seeger 3 Mayıs 1919’da doğmuştu.  Müzik içinde yaşayan bir ailede.  Müzikolog olan babası kendi eliyle bir karavan inşa etmiş, bunu arabasının arkasına takıp oranın, buranın kasaba ve köylerindeki insanlara müzik götürmeye çalışmıştı.  Bu çabası sırasında o insanların da bir müziği olduğunu, hem de bunun hayli renkli, zengin ve kaliteli olduğunu fark etmişti.  Pete genç yaşta Amerikan halk müziğine böyle açıldı.  Daha sonraları ulusal kütüphanede (Library of Congress’te) çalışırken çok önemli kaynaklara ulaştı, Woody Guthrie, Lead Belly gibi ustalarla tanıştı ve onlarla işbirliği yaptı.  Giderek kendini bu tür müziğe adadı.

PETE İKİ

Şimdilerde “folk music” diye bilinen ve unutulmuş köşelerde kendi kendine yaşayan bir müzik türünün önce Amerika’da, sonra da dünya çapında ün kazanmasına neden oldu.  Halk şarkılarını söylemesiyle, bunlara uygun sayısız beste yapmasıyla ve bu müziğe olması gereken toplumsal boyutu kazandırmasıyla adı duyuldu.  Yorulmadan, bıkmadan…  Akıl almaz baskıları, yaşamsal tehlikeleri umursamadan…  Onun için müzik, yaşamın vazgeçilemez bir parçasıydı.  Var olmaya gönderme yapmayan, güncel sorun ve çıkmazlara eğilmeyen müziğin yeri yoktu yaşamda.

PETE İKİNCİ RESİM

Vietnam’dı, Irak’tı, savaş karşıtı bir buluşma mı var?  Pete mutlaka orada olur ve şarkılarını söylerdi.  Eşitsizlikti, sömürüydü, bir beraberlik mi söz konusuydu?  Koşar gelirdi.  Örneğin Nazım Hikmet’in Japonya’ya atılan atom bombası konusunda yazdığı içtenlik ve üzüntü dolu bir şiirini bestelemişti;  hep söylerdi bunu.

Amerikan Halk Müziğinin deviydi.  Adını çok iyi bildiğimiz birçok müzisyene, örneğin Joan Baez’e, Bob Dylan’e, Arlo Guthrie’ye, Bruce Springsteen’e damgasını vurmuş, onları cesaretlendirmiş, onlara arka çıkmıştı.  Besteleri hâlâ ağızdan ağıza dolaşıyor.

Peşinde bıraktığı sayısız izden biri de ekoloji alanında oldu.

1949’da New York’un kuzeyinde, 500 km. uzunluğundaki Hudson ırmağının kenarındaki küçük bir kasabada, ormanın içinde sevgili eşi Toshi ile ve kendi elleriyle, bütün yaşamlarını geçirecekleri büyükçe bir ahşap kulübe inşa ettiler.  O sırada fark ettiler ki, Hudson (aslında uzun ve muhteşem bir ırmak, ama) bir ırmaktan çok, açık bir kanalizasyon.  Çevresindeki bütün fabrikaların ve yerleşmelerin her türlü pisliği buraya atılıyor.  Kokuyor.  Rengi mavi değil.  Balık yaşamıyor.  Karı-koca Hudson’a sahip çıkmaya karar verdiler.  Pete müziğiyle…  Toshi de yönettiği ve yapımcılığını yaptığı filmlerle…  Bundan, uzun yıllar boyu ısrarla yürütülen Hudson ırmağı hareketi doğdu:  “Clearwater”.

PETE CLEARWATER

Pete 1960’ların sonuna doğru arkadaşlarıyla birlikte bir yelkenli, 40 metre boyundaki bir tekne inşa etti, adını Clearwater (temiz su) koydu.  Maksat bunu hareketin sembolü haline getirip konuya dikkat çekmekti.  Başlarda çok kişi “Uğraşma, sonuç alamazsın!” demişti ona.  Ama onlar yılmadılar.  Clearwater durmadan, meraklıları, isteyenleri Hudson’da gezdirir ve pisliklerle güzelliklerinin görülüp yaşanmasını sağlardı.  Okullarla işbirliği yapar, öğrencilere çevre eğitimi sunardı.  Hâlâ bunu yapıyor tekne.  Bugüne kadar yarım milyon kişiye hizmet sundu.  Ve 10 yıl önce de Ulusal Tarih Eserleri listesinde yerini aldı.  Clearwater artık “yeşil” bir bakış açısının bayraktarlığını yapıyor.  “Yeşil Kentler” hareketinde de yer alıyor.

Pete bir ara teknesiyle ta Washington’a kadar gitti ve orada senatörlere konser vererek ülkenin sularını temizlemenin ne kadar önemli olduğunu anlatmaya çalıştı.  Zamanla Hudson hareketi büyük başarı kazandı.  Örneğin, 1972’de federal hükümetin “Temiz Su Yasası”nı çıkarmasını tetikledi.  Hudson bugün tertemiz.  Yüzülüyor ve balık yaşıyor sularında.  Atıkların dağ gibi yığıldığı geniş bir alan hudutsuz bir park oldu.  Kıyısında yıllardan beri büyük bir müzik şenliği, Clearwater Festival düzenleniyor.

40 yıl kadar önce bir senatör bu bölgedeki seçim kampanyasında (çevrecilerin her şeye karşı çıktığını vurgulamak için) şöyle bir slogan kullanmıştı:  “İşsiz misiniz, aç mısınız?  Çevrecileri kıtır kıtır yiyin!”  Şimdiki seçimlerde ise, çevre koruma kavramı sloganlara kaynak oluyor.

Pete Seeger hep şöyle derdi:  “Oturduğunuz yerde yakınmakla yetinmeyin.  Bir şeylerin değişmesini devletten, politikacılardan beklemeyin.  Kollarınızı sıvayıp eyleme geçin.  El ele tutuşun, bir araya gelin.  Aklınızdakini, özlediğinizi kendiniz gerçekleştirin.  Güç yalnızca sizde, elinizde.”  Şu sözü de çok kullanırdı:  “Küresel düşünün, ama yerel olarak harekete geçin.”

4-5 yıl önce bir girişim çıktı ortaya.  Pete Seeger’e 90’ıncı yaşında (aslında çoktan hakkettiği) Nobel Barış Ödülü’nün verilmesi konusunda.  Yüzbinlerce imza toplandı.  Ama seçimlerini politik hesaplara dayandıran Nobelciler bunu görmezliğe geldiler.

Sevgili eşi Toshi 2013 Temmuz’unda vefat etti.  6 ay sonra da Pete.  O, Amerika’nın başta gelen güzel insanlarından biriydi.  Müziği yıllar boyu kulaklarda, yarattığı büyük esinti ise gönüllerde sürekli yer alacak.

[Belki ilginizi çeker:  Peter Seeger hakkında ödül kazanmış bir belgesel var.  1,5 saat sürüyor, ama ilginç.  Şuraya tıklayabilirsiniz.]

Atila Alpöge /  Yararlanılan kaynak:  (Sayısız kaynak arasında özellikle) Joseph Berger, the New York Times, 28.1.2014

Reklamlar
Bu yazı Atıklar, Denizler - Irmaklar, Genel Konular içinde yayınlandı ve , , , olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s