Biz yiyoruz, onlar görmezden geliyor

“Biz” kim?  Hepimiz, yani yiyecekleri tüketenler.  “Onlar” kim?  Yediklerimizin sağlıklı olduğu konusunda hüküm veren uzmanlar.  Bunlar Avrupa Birliği’nin uzman kuruluşunda çalışıyorlar, sağlık konusunda araştırmalar yürütüyorlar ve beslenme konusunda kritik kararlar veriyorlar.  [“AB üyesi değiliz.  Bize ne!” demeyin.  Ülkemizi AB’den koparmak isteyenler olsa da, AB bir referans sistemi oluyor;  bazı politikaları ve uygulamalarıyla günlük yaşantımızı etkiliyor.]

Sözünü ettiğimiz uzman kuruluşun adı “Avrupa Yiyecek Güvenliği Otoritesi” (EFSA).  Ana amacı ve misyonu yiyeceklerin içindeki maddelerin sağlık riski taşıyıp taşımadığını saptamak.  Avrupa ortamında bazı beslenme skandalları yaşanınca, 11 yıl önce kurulmuş.  Günlük yaşamda piyasaya sürülen yiyecekler konusunda bağımsız ve bilimsel görüş oluştursun, kamuoyunu uyarsın ve tüketiciyi korumaya katkıda bulunsun istenmiş.  “Bağımsız!”  Acaba?  Ne kadar bağımsız, ne kadar bağımlı?

23 Ekim 2013’de bağımsız (ama gerçekten bağımsız) bir kuruluş yayımladığı raporda bu olguyu sorguluyor ve EFSA’nın hiç de bağımsız olmadığı hükmüne varıyor.  Sözünü ettiğimiz kuruluşun adı Corporate Europe Observatory (CEO).  Büyük firmaların Avrupa Birliği’nde yürüttükleri lobi çalışmalarını izleyen, gözleyen bir kuruluş.  Kapsamlı bir araştırmaya dayanan rapor EFSA’da değerlendirme yapanların %59’unun endüstri ile yakın ilişki içinde olduklarını, güçlü bağlar kurmuş bulunduklarını açıklıyor.  Bu olguyu “bağımsızlık” diye adlandırmak mümkün mü?

Bu iddia hayli şaşırtıcı.  Çünkü EFSA’nın çalışmaları ve özellikle göstermelik bağımsızlığı bir yıl önce hem Avrupa Parlamentosu’nda sert biçimde eleştirilmişti, hem de Avrupa Sayıştay’ı kuruluştaki personelin iş dünyasıyla olan ilişkilerini kabul edilemez bulmuştu.  Bunun üzerine EFSA 2012 Haziranında uzman personelinin %80’ini değiştirmişti.

CEO bu değişimden sonra yürüttüğü araştırmasında, gizlenen ilişkilerin peşine düşüp polislik oynamaya kalkmamış.  Buna gerek bile duymamış;  çünkü ortalıkta dolaşan bilgileri ve uzmanların özgeçmişlerini kullanmakla yetinmiş.  Bu bile,  şaşırtıcı sonuçlar vermiş:  firmalara verilen danışmanlık hizmeti, kısa süreli kontratlar, bazı araştırma projelerine katılım, ya da uzmanın kendi laboratuvarına yapılan bağış gibi.  EFSA çalışmalarına katılan 209 uzman var.  CEO bunların toplam olarak firmalarla 850 iş ilişkileri olduğunu saptamış.

İşin çarpıcı taraflarından biri şu:  EFSA bu uzmanlardan aldığı değerlendirme hizmeti için ödeme yapmıyor.  Hepsi de üniversitelerde profesör ve araştırmacı olduğu için buna gerek duyulmuyor.  Ama herhalde EFSA’nın değerlendirme komitelerinden birinde üye olan bilim insanı iş dünyasından kendi üniversite çalışmaları için kolayca finansman sağlayabiliyor.  Ne de olsa bir ürün hakkında danışmanlık yapmışsanız, o ürün EFSA’ya değerlendirme için gelince siz de komitede yer alıyorsunuz.

Bütün bunlara EFSA’nın verdiği bir yanıt var.  İyi güzel de, diyor EFSA, artık bugünkü günde firmalarla iş ilişkisi hiç olmayan uzman bulmak çok zorlaştı.  Ülkelerin ve Avrupa’nın genel politikası bilim insanlarına “Benden araştırmalarınız için yeni kaynaklar beklemeyin.  Gidin, iş dünyasıyla işbirliği yapın, finansmanınızı oradan sağlayın.” diyor.  EFSA bu analizinde galiba haklı.

Avrupa Parlamentosu’nda, EFSA’da değerlendirme yapan uzmanlara mutlaka bir ödeme yapılması gerektiği konuşulmaya başlandı.  Böyle bir uygulama, boğazımıza giden her şeyde söz sahibi olan bu kuruluşun gerçek bağımsızlık kazanmasına ve peşi peşine gelen tatsız skandalların son bulmasına yarayabilir.

Atila Alpöge /  Yararlanılan kaynak:  Stéphane Foucart, Le Monde, 24.10.2013

Reklamlar
Bu yazı Sağlık - Beslenme içinde yayınlandı ve , olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s