Bitkiler hesap yapmasını biliyor

Bizler bitkileri hep tohumdu, meyveydi, çiçekti gibi şeyler üreten varlıklar olarak gördük.  Yaratıkların en alt kademesi olarak.  Hatta “Ot gibi adam!” deyimini bile kullandık hep.  Ama yavaş yavaş daha başka ve daha zengin özellikleri olduğunu da fark ediyoruz.  Hissettiklerini, diyalog kurduklarını, tepkileri olduğunu öğreniyoruz.  Şimdi de hesap yaptıklarını.  Hesap makinası kullanır gibi.  Bölme, çarpma yaparak.  Tabii bizim alışık olduklarımızdan daha başka mekanizmalar kullanarak.

Hesap yapmak.  25 Haziran’da “eLife” adlı bilim dergisinde sonuçları yayımlanan bir çalışma bu şaşırtıcı bulguyu açıklıyor.  Bitkiler ve mikrobiyoloji alanlarında uzmanlaşmış bir İngiliz araştırma kurumu (John Innes Centre) uzun süreli ve kapsamlı bir araştırma yürütmüş.  Bu çalışmayı “Arabidopsis thaliana” diye adlandırılan turpgillerden bir bitkide yürütmüşler.  [Bitki Türkçede de bu adla anılıyor.  Aslında fazla bir ekonomik değeri yok;  ancak DNA dizilemesi yapılmış üçüncü canlı ve ilk bitki olduğu için bitkileri anlamaya yönelik bilimsel araştırmalarda büyük önem kazanıyor, öncelik veriliyor.]

Çiçek

Bildiğimiz gibi, bitkiler gündüzleri güneşten aldıkları enerjiyi kullanarak karbondioksiti şekere ve nişastaya döndürüyor ve bunları depoluyorlar.  Güneş batınca da biriktirdikleri nişastayı beslenmek için kullanıyorlar.  Malum fotosentez olayı.  Ancak şimdiye kadar bilmediğimiz bir husus vardı.  Nişasta nasıl kullanılıyor?  Bir anda mı?  Gelişi güzel mi?  Bunun bir düzeni var mı?

Evet, bir düzen var.  Yürütülen araştırma açıkça gösteriyor ki, bitki hesap yapıyor.  Öyle ki, depolanmış nişasta gün doğumundan önce bitmesin, bitkiyi besinsiz bırakmasın.  Dahası da var.  Bitki o ana kadar nişastanın tamamını tüketmiyor.  Mutlaka %5’i rezervde saklıyor.  Ne olur, ne olmaz gibilerden.  Her zaman ve şaşmaz oranda %5’i koruyor, kolluyor.  Gün içinde depolayabildiği nişasta ne miktarda olursa olsun.

Bilginler “Bu olgu ortada matematik bir işlem olduğunu gösteriyor” diyorlar.  “Aritmetik bir bölme işlemi.  Bu yetenek bitkinin yaşamını sürdürebilmesinin temel öğelerinden biri.”

Gece bastırınca bitkinin yapraklarındaki bir mekanizma depolanmış olan nişastayı ölçüp belirliyor.  Bunun yanında, bizlerde olan vücut saatine benzer bir mekanizma devreye giriyor ve gün doğumuna kadar olan süreyi tahmin ediyor.  Ve bu noktada ‘hesap makinası’ devreye giriyor.  Depolanmış miktarı süreye bölerek birim sürede ne kadar nişasta harcanacağını saptıyor.  Öyle ki, nişastanın tüketimi sabit bir düzende yürütülsün ve işlemin sonunda %95 düzeyi geçilmesin.  Ancak dikkat!  Burada yalnızca bir bölme işlemi söz konusu değil.  Ondan da önce %5’lik miktarı toplamdan çıkarma söz konusu.

Bilginler bu konuda güvenilir sonuçlara varabilmek amacıyla zaman öğesiyle oynamışlar.  Laboratuvarda yapay ışık vermişler, ya da karanlık süresini uzatmışlar.  Yani bitkinin hafızasındaki süre bilgisini uzatıp kısaltmışlar.  Bitkinin alıştığı 12 saatlik karanlık süreyi bir dizi denemede 8 saate indirmişler.  Ötekilerde de 16 saate çıkarmışlar.  Sonuç aynı.  Işık geldiği zaman yapraklardaki nişasta hep %5 oranında kalıyor.  Süre uzasa da, kısasa da, bitki besin tüketimini elindeki birim zamana bağlı olarak düzenliyor.

Tabii, bu olayda kimyasal bir işlem söz konusu.  Yapraklardaki bazı moleküller depolamayı tanımlıyor;  diğerleri de zamanla uğraşıyor.  Bilgi alışverişi yapıyorlar ve ‘depo miktarı bölü zaman miktarı’ işlemini gerçekleştiriyorlar.

Acaba bundan sonra “Ot gibi biri!” sözü dilimizin ucuna geldiğinde biraz daha dikkatli ve saygılı mı olacağız?

Atila Alpöge /  Yararlanılan kaynak:  Pierre Barthélémy, Le Monde, 30.6.2013

Reklamlar
Bu yazı Doğal kaynaklar, Tarım içinde yayınlandı ve , olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s