Kaya gazı ve deprem

5 Kasım 2011 Cumartesi günü saat 22.53’te, ABD’nin Oklahoma eyaletinin Prague kasabasında 5,7 şiddetinde deprem kaydedildi.  60 saniyelik depremde 2 kişi yaralandı ve 14 ev hasar gördü.  Bunda ne var diyeceksiniz.  Olayın ilginç yanı, Oklahoma’da ilk defa bu şiddette bir deprem kaydedilmiş olması ve geçtiğimiz haftaya kadar bunun kaya gazı çıkarılması süreciyle olan bağlantısının bilinmemesi.  [Kaya gazı (şist gazı) konusu daha önce de gazetemizde ele alınmıştı.  Örneğin Ekogazete/21.6.2011Ekogazete/27.6.2011.]

Oklahoma, filmlerden hatırladığımız gibi dümdüz bir eyalet.  Prague kasabasının hemen altından, Wilzetta isimli 320 milyon yıllık bir fay hattı geçmesine rağmen, 2008 yılına kadar pek bir deprem kaydedilmemiş buralarda.  2008 yılında bir düzine kadar sarsıntılar olmuş.  2009’da ise deprem sayısı 50’yi bulmuş.  Ve 2010 yılında 1000’in üzerinde deprem kaydedilmiş bu yörede.  Uzmanlar, deprem sayısındaki bu patlamayı araştırırken, akıllarına, civardaki petrol kuyularının ve hidrolik kırılma ile kaya gazı çıkaran tesislerin atık sularını nasıl derin kuyulara pompaladıkları gelmiş.

Yer altına basılan sular iki kaynaktan geliyor.  Bir tanesi, petrol kuyularında çıkan ham petrolden ayrıştırılan kirli su.  Diğeri, kaya gazı çıkarılırken kullanılan hidrolik kırılma yönteminin gerektirdiği su.  Her ikisini bir araya koyduğunuz zaman çok ciddi miktarlar ortaya çıkıyor.  Her yıl petrol ve gaz tesislerinden arta kalıp yer altında bu iş için açılan derin kuyulara pompalanan suyun miktarı 878 milyar galon.  Yani kabaca bir hesapla 3,3 trilyon litre su.

Quakes-Final

2011 yılında İngiltere’nin Bristol kenti yakınlarında çalışan kaya gazı tesislerinin, az şiddette ama kısa aralıklarla sık sık oluşan depremlere yol açtığı belirlenince, bu tesislerin çalışmasını durdurmuş yetkililer.  Üç bağımsız uzman, söz konusu kuyuları ve varolan verileri, bir yıl süreyle inceledikten sonra deprem ve su kuyuları arasında bir bağlantı olduğunu saptamışlar.  Ama aynı zamanda önemli bir deprem riskinin çok düşük olduğunu da belirlemişler.  Bristol kaya gazı tesisleri 2012 Aralık ayından beri yeniden çalışıyor.

Bu iki olgu arasındaki nedensellik ilişkisi oldukça önemli bir sorun.  Petrol ve gaz şirketleri, yakın zamana kadar bu konudaki verilerini paylaşmaktan kaçındıkları için, bir nedensellik savı oluşturmak epey zor olmuş araştırmacılar için.  Ancak geçtiğimiz yılın Nisan ayında Amerikan İçişleri Bakanlığının Jeoloji bölümünün yayınladığı bir araştırma yer altına pompalanan bu sular ile deprem sayısındaki patlama arasında bir nedensellik olabileceğini ortaya koymuş.  2009 yılından önceki 50 yılı inceleyen bakanlık uzmanları, bu zaman diliminde, 3 ve daha şiddetli depremlerin yıllık ortalamasını 1,3 olarak belirlemişler.  Buna karşılık, bu tarihten sonra, bu ortalama yılda 25 depreme fırlamış.  Araştırma, bu bağlantıdan yola çıkarak, deprem ortalamasındaki bu ciddi artışı, atık sularının eski fay hatlarını harekete geçirmesine bağlamış.  Ama bunun yalnızca bir ön bulgu olduğunu da vurgulamış.

Bu ön bulgunun, geçtiğimiz hafta Geology dergisinde yayınlanan yeni bir araştırma ile belirgin bir nedensellik ilişkisine dönüşmüş olduğunu aktarabiliriz.  Prague kasabasındaki 320 milyon yıldır uyuyan fay hattının, 18 yıldan beri pompalanan sular tarafından hareketlendirdiğini bulgulamış araştırmacılar.  Ve düşünüldüğü gibi yalnızca yeni basılan suların değil, yıllar önce bu kuyulara doldurulan suların da etkili olduğunu saptamışlar.

Kaya gazının gündemin tepesine tırmandığı şu günlerde bu çalışma ve getirdiği nedensellik ilişkisi çok önemli bir soruna işaret ediyor.

[Türkiye’de Maden tetkik ve Arama (MTA) Genel Müdürlüğü, Konya-Ereğli ve Niğde-Bor havzalarında 8 milyar ton kaya petrolü olduğunu öngörüyor.  Bunlara ek olarak, geçen yılın sonunda, TPAO’nun Diyarbakır’da Sarıbuğday-1 sahasında petrol ve gaz çıkarma çalışmalarına başladığı belirtiliyor.  Bu konudaki deprem çalışmalarının göz önüne alınmaması halinde, bu bölgelerde ileride Oklahoma ve Bristol’dekilere benzer sorunlar yaşanabilir.]

Tahsin Çorat /  Yararlanılan Kaynaklar:  Michael Behar, Mother Jones, Mart-Nisan 2013 ve Jason Palmer, BBC, 27.3.2013

Reklamlar
Bu yazı Enerji, Teknoloji içinde yayınlandı ve , , , olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

3 Responses to Kaya gazı ve deprem

  1. Geri bildirim: Dipsiz kuyu: Kaya gazı | DosyaKonusu.com

  2. Geri bildirim: Dipsiz kuyu: Kaya gazı - Dosya Konusu

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s