New York’ta “üstbahçe” – “altbahçe”

Baş döndürücü, cıvıl cıvıl dinamizmiyle New York hep yaratıcı düşüncenin ana merkezlerinden biri oldu.  Bu kez, gene şaşırtıcı bir uygulamayla karşı karşıyayız.  İki kafadar kolları sıvayıp ortaya atılmış, kapı kapı dolaşmış, önceleri burun kıvıran belediyeyi bile ikna etmiş ve örnek bir projeyi başlatmış:  Kentin göbeğinde, binaların arasında, vaktiyle terk edilmiş bir demiryolu hattı park olmuş.newyork1Evet, yıllar önce burada bir tren hattı varmış.  Yukarıdan, sokakların üstünden, binaların bitişiğinden geçip gidermiş.newyork2Daha sonraları terk edilmiş bu hat.  Kendi haline bırakılmış.  Manhattan’ın batısında.  10’uncu Cadde’nin yanı başında, paralelinde.  Uzunluğu da 2,3 kilometre.

newyork31999’da buralarda yaşayan iki kafadar bakmışlar ki, sistemin unuttuğu bu uzantıda bazı bitkiler kendiliklerinden yeşeriyor ve kendilerine bir yaşam alanı tanımlıyor.  Başka bir deyişle, doğa ipucu veriyor, görmesini bilenlere davetiye çıkarıyor.

newyork4Mesajı alan bizim kafadarlar hemen kolları sıvamışlar, çevrede yaşayanlara uzanmışlar ve bir hareket başlatmışlar.  Mahalleli bir araya gelip “Ne yapabiliriz?” diye araştırmaya başlamış.newyork5Ne de olsa doğanın sergilediği ipuçları yeterince belirgin.  Diz boyu değil, bel boyuna ulaşan yeşillikler.newyork6Projenin sonunda kamuya tamamen açık, gezilip tozulacak bir bahçe çıkmış ortaya.  Bazı yerlerde banklar bile var.  Ekilen ve yetiştirilen bitkilerin çeşidi yüzü aşıyor.  Burada zaman zaman etkinlikler bile düzenleniyor şimdi.  İşin ilginci, çevrede malı mülkü olanlar işin başında bu girişime kuşkuyla bakmışlar.  Ama 2011’de açılışı yapılan proje o kadar çekici olmuş ki, çevredeki mülkler bayağı değer kazanmış.  Şimdilerde yılda 10 milyon kişi buraya gelip keyif çatıyor.  Girişimin başarısı başka kentlere de örnek olmuş durumda.

Projeyi gerçekleştirenler buraya “High Line” adını takmışlar.  Demiryolu hattına gönderme yaparak.  Buranın internet sitesi bile var.  [Biz ise Türkçemizde “Üstbahçe” diye adlandırmayı daha uygun bulduk.]  Projenin esin kaynağı Paris.  Burada, geçmiş yıllarda Bastille’den başlayan, ama daha sonraları terk edilmiş olan bir demiryolu hattı yeşillendirilmişti.  Üstbahçenin fikir sahipleri bundan hareket ederek daha da başarılı bir girişim gerçekleştirdiler.

Ancak bahçenin üstü olur da, altı olmaz mı?  Bu kez başka bir ikili kentin yeraltına yönelmiş.  Yerin altında park oluşturmaya çalışıyorlar.  [Buna biz “altbahçe” diyelim.  Proje sahipleri “Low Line” diyorlar.  Bunun da internet sitesi var.]

Bu kez New York’ta, Manhattan’ın doğusundayız.  Brooklyn köprüsüne giden ana caddenin hemen altında.  1903’te burada troleybüs terminali oluşturmuşlar.  Ama, (malum, savaştan hemen sonra ABD’de otomobil kullanımını pompalamak adına, toplu taşıma diye ne varsa hepsi kırıma uğrayınca) 1948’de bu hizmet kaldırılmış.  Terminal dedik, ama gözümüzün önünde ufacık tefecik bir alan canlanmasın.  Yer altında kalan, 8.000 metrekarelik bir tesisten söz ediyoruz.newyork7Tesisin şimdiki görüntüsü işte böyle.  Bir mezbelelik.  60 yıldan beri.  Bizim iki kafadar kolları sıvadılar.  Üstbahçeyi örnek göstererek, çevredekileri ve özellikle işyerlerini ikna ettiler.  Belediyenin desteğini sağladılar.  Yatırımlar için para toplamayı bile başardılar.

newyork8Sonunda ortaya şöyle bir ortam çıkacak.  Ama bu noktada “Altbahçe”deki o aydınlanma da ne, diye sorabilirsiniz.  Projenin düşünce babalarından biri NASA’da mühendis.  O, bir teknik geliştirdi.  Yukarıda gün ışığını topluyor ve teknolojik olarak aşağıya taşıyor.  Öyle ki, orada yarattığı ortam sayesinde hem insanlar kendilerini güneş görür hissediyor, hem de orada bitki ve ağaç yetiştirip büyütme olanağı beliriyor.

Atila Alpöge /  Yararlanılan kaynaklar:  Sophie Landrin, Le Monde, 27.1.2013 – Meghan O’Rourke, The New Yorker, 20.9.2012

Reklamlar
Bu yazı Ekoloji Politikası, Kentler içinde yayınlandı ve , olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s