Küçük balıklara özel kaçma kapısı

Dünyadaki balık stoklarının tükenme süreci içinde olduğunu biliyoruz.  Hem çok daha fazla balık tüketiyoruz, hem de endüstriyel balık avcılığı yenilenebilir olma noktasının epey üstünde bir düzeyde sürüyor.  Balık tüketimine ve avcılığına sınır koymanın ötesinde ne yapılabilir sorusu çok önemli bu bağlamda.  2012 Dyson Tasarım ödülünü kazanan genç bir araştırmacı, bu soruya ilginç bir yanıt getirmiş.

Dan Watson üniversiteden yeni mezun olmuş İskoçyalı bir  tasarımcı.  Yaşadığı bölgede, trol ağları ile yakalanan balıkların pek çoğunun küçük ve ekonomik açıdan değersiz olmaları nedeniyle ölü olarak denize atıldıklarını duyunca, bu konuyu okul bitirme tezi olarak seçmiş.  James Dyson Award sitesindeki videosunda, her yıl 27 milyon ton balığın bu şekilde ziyan edildiğini anlatıyor.  Hatta, geçen yıl, İngiliz balıkçıları, yakaladıkları her üç balıktan ikisini ölü olarak denize geri atmışlar.  Farklı bir tasarımla bunun önüne geçebilir miyim diye yola çıkmış Watson.

İlk aşamada, var olan trol ağlarına koyulmak üzere yuvarlak çemberler üretmiş.  Bunlar, ağların gözlerine yerleştirildikleri zaman ufak balıkların kaçabileceği delikler oluşturuyor. Karanlık sularda, balıklara kaçış deliklerini iyice görünür hale getirmek için de bu çemberleri ışıklandırmış.

Kaynak – The Guardian

Işıklı çemberlerin en ucuz modeli pille çalışıyor. Bu modelin maliyeti daha düşük ama bir kaç ayda bir pillerinin değişmesi gerekiyor. Bir de su ivmesini enerjiye çevirerek pilsiz ışık üretebilen ve hiç bakım gerektirmeyen bir modeli var.

Bu ışıklı çemberler, ağların gözlerine yerleştirildikleri zaman, kapana kısılmış küçük balıklara, kaçış deliğine doğru yol gösteren ışıklı panolar haline geliyorlar.

Kaynak – James Dyson Award

İkinci aşamada, var olan trol ağlarının ötesine geçmeye karar vermiş Watson. Ve yepyeni bir trol ağı tasarımlamış.

Bu tasarımına da trapezcilerin kullandığı ağın adını vermiş: Safety Net, yani Güvenlik Ağı.

Belki bilirsiniz, geleneksel trol ağları deniz tabanını kazıyarak giderler.  Geçtikleri yerlerdeki balık yuvalarına, yumurtalarına ve taban yüzeyinde yaşayan pek çok organizmaya zarar verirler.  Güvenlik Ağı, deniz tabanından bir metre yukarıdan gidecek şekilde tasarımlanmış.  Resimde görüldüğü gibi, minik tekerleklere bağlı ayaklar ağı tabandan yukarıda tutuyor.

Kaynak – James Dyson Award

Bu basit değişikliğin bir kaç olumlu sonucu var.  Öncelikle, deniz tabanındaki trol hasarını ortadan kaldırıyor.  Ayrıca, taş ve kayalara sürtünme söz konusu olmadığı için, ağların yıpranması azalıyor ve kullanım süreleri uzuyor.  Ve balıkçılar için en önemlisi, ağları çeken motorların yakıt tüketiminde %25’lik bir azalma sağlıyor.

Deniz tabanından yükseltmenin yanı sıra, Güvenlik Ağı’nın alt yüzeyindeki gözleri çok büyütmüş genç tasarımcı.  Bunun nedeni, balıkların doğal tepkileri ile ilintili.  Tehlike anında, morina balığı gibi tükenme aşamasındaki balıkların içgüdüsü, deniz tabanına sığınmaya çalışmakmış.  Ağları tabandan yüksek tutarak ve bu yüzeydeki gözleri büyüterek, morina balıklarının trollerden kaçabilmelerini sağlamak istemiş Watson.

Kaynak – Dan Watson

Öte yandan, mezgit gibi sorunsuz avlanabilen balıklar, ürktükleri zaman su yüzüne doğru yüzerlermiş.  Watson’un yeni ağlarında, bu balıkların yetişkinleri bir yere gidemezken, yavruları, ışıklı çemberlerden kaçıp kurtulabiliyorlar.

Watson’un çözümü birçok açıdan ilginç.

Birincisi, ışıklı çemberlerini var olan ağlara takılabilecek biçimde tasarımlayarak maliyet itirazını ortadan kaldırmış.  Üstelik bunları farklı bütçelere göre farklı modeller olarak tasarımlayıp kullanıma sunmuş.  İkincisi, Güvenlik Ağı tasarımı ile yalnızca çevreyi koruyan bir ürün yaratmakla kalmamış, daha az yakıt gerektiren ve daha uzun ömürlü bir ağ ile balıkçılara önemli bir ekonomik yarar sağlamış.

Belki de en önemlisi, ekoloji alanında sıkça gördüğümüz gibi, uygulaması zor yasaklar önermek yerine, her yıl milyonlarca ton balığın israf edilmesini engelleyecek pratik ve ekonomik bir çözüm üretmiş.

Tahsin Çorat / Kaynaklar: Rebecca Smithers, The Guardian , 8.11.2012 ve James Dyson Award

Reklamlar
Bu yazı Denizler - Irmaklar, Sağlık - Beslenme içinde yayınlandı ve , olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s